Iklan Anda

Tampilkan postingan dengan label BABAD. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label BABAD. Tampilkan semua postingan

Jumat, 29 Juli 2011

BABAD KEBUMEN (1)

  •  Nyariyosaken mulabukanipun ingkang cikalbakal ing Kebumen.
  •  Babon kagunganipun Kangjeng Raden Harya Hadipati Danurejo ingkang kaping VI, Papatih Dalem ing Karaton Ngayogyakarta Hadiningrat Ingkang akiripun asma Kangjeng Pangeran Harya Cakraningrat.
  •  Cetakan Kapisan 1953.

Kacariyos ing Nagari Mataram, nalika ingkang jumeneng Nata Ingkang Sinuwun Kangjeng Susuhunan Prabu Mangkuat Agung, (Sinuwun sumare Tegalarum), Ingkang Sinuwun wau pangastaning pangadilan kirang adil, sarta boten pisan sarembag kaliyan Sang Nindyamantri tuwin para Nayaka,, ingkang tinanggenah anginger lampah jantraning praja. Boten kirang para Santana, abdi tuwin kawula Dalem ingkang sami nampi pidana ingkang boten satimbang kaliyan kalepatanipun.

Rekyana Patih tuwin para Nayaka, punapadene ingkang paman Kangjeng pangeran Bumidirja ingkang minangka paranpara, ugi sampun sami ngunjuki pamrayogi dateng Ingkang Sinuwun, ingkang wosipun Nagari badhe manggih reretu bilih kirang adil pangastaning kukum angger-anggering praja. Ananging Ingkang Sinuwun boten karsa manggalih sadaya pamrayogi ingkang sae wau. Ingkang paman Kangjeng Pangeran Bumidirja wola-wali nyaosi pamrayogi, Ingkang Sinuwun kalintu serep, lajeng tuwuh dudukanipun, ngantos kawiyos pangandika Dalem, ingkang nawung suraos anundung ingkang paman Kangjeng Pangeran Bumidirja. Sang Pangeran taksih saged nyabili nyabaraken panggalih, rumaos dados sepuh, ingkang kedah rumeksa kasugenganipun Sang Prabu, kaliyan nyarantosaken bokbilih ing tembe wuri Ingkang Sinuwun enget ing panggalih, bilih jenenging Ratu punika wawakilipun ingkang Maha Kuwasa, ingkang kedah ngayomi kawilujenganing kawula sadaya.

 Ananging Ingkang Sinuwun Kangjeng Susuhunan, lestantun boten ngengeti ingkang makaten wau. Malah-malah Pangeran Pekik, ingkang margi saking saking kapeksa nindakaken kuwajiban murih karahayoning samudayanipun, sanadyan panindak makaten wau sakalangkung sae lan mikantuki, hewadene boten andadosaken keparenging karsa Dalem Ingkang Sinuwun, temahan Pangeran Pekik katetepaken dosa ing Panjenengan Ratu, kapatrapan ukum kisas kaketok utamangganipun. Ing mangka Pangeran Pekik wau ageng sanget lalabetanipun, anggenipun ngrebat wangsul tanah Surabaya, sarta amikut Sunan Giri, margi anggenipun ambalela ing Mataram.

Kangjeng Pangeran Bumidirja murinani sanget sedanipun Pangeran Pekik, sirna kasabaraning nggalih, punapadene boten kikilapan bilih Nagari Mataram badhe kadhatengan bebendu. Pupuntoning nggalih Kangjeng Pangeran Bumidirja sumedya lolos saking praja, sarta nglugas raga nilar kaluhuran, kawibawan tuwin kamulyanipun.

Tindakipun Sang Pangeran sakaliyan garwa, kadherekaken abdi titiga ingkang kinasih. Gancaring cariyos tindakipun wau sampun dumugi tanah Panjer ing secelakipun Lepen Lukula. Ing ngriku pasitenipun sae lan waradin, toyanipun tumumpang, nanging taksih wujud wana tarataban.

Wana tarataban sacelaking lepan Lukula wau lajeng kabukak kadadosaken pasabinan lan pategilan, sarta pakawisan ingkang badhe dipun degi padaleman. Pambukaking mbaka sakedhik, margi ing ngriku dereng dipun dunungi tiyang, dados namung katandangan dening Kangjeng Pangeran piyambak kaliyan abdinipun titiga bektan saking Mataram.

Kangjeng Pangeran Bumidirja lajeng dedepok wonten ing ngriku, sarta karsa mbucal asma lan sesebutanipun, lajeng gantos nama Kyai Bumi, prelunipun saged nyekecakaken pasrawunganipun kaliyan titiyang padhusunan ing sakiwa tengenipun ngriku. Punapadene sampun ngantos sisingidanipun wau katupiksan saking Nagari Mataram. Mila Kyai Bumi nglugas sarira gesang miturut satataning tiyang padhusunan. Yen siyang mbukak wana yen ndalu ngagengaken pujabratanipun, tansah samadi ening nunuwun ing Pangeran karahayoning lalampahan.

Dumadakan kathah titiyang saking dhusun sanes sami dhateng mriku sumedya ndherek babad, sasat namung wuwulanan kemawon ing ngriku sampun dados padhusunan. Sarehning ingkang cikal bakal ing ngriku nama Kyai Bumi, mila ing ngriku lajeng kanamakaken dhusun Kabumen, lami lami nama Kabumen mingsed mungel Kebumen.

Dhusun Kebumen tutrukanipun Kyai Bumi wau ujuripun mangidul urut sapinggiring lepen Lukula, udakawis sampun wonten 3 pal, dene alangipun mangetan udakawis wonten ½ pal.


Kamis, 28 Juli 2011

BABAD KEBUMEN (2)


Kacariyos dhusun-dhusun wau, namanipun ugi sami kasantunan miturut nama-nama pakenipun Jaka Sangkrip. (Namaning dhusun-dhusun wau saingga sapriki taksih tetep boten ewah).

Jaka Sangkrip nglajengaken lamapahipun mangilen dumugi ing Karangbolong. Ing Karangbolong ngriku kacariyos papan panggenaning para dhemit, setan, peri-perayangan. Jaka Sangkrip manggih guwa lajeng dipun lebeti, inggih ing ngriku punika ingkang nama guwa menganti, kahyanganipun ratuning dhedhemit nama Kyai Kreta. Jaka Sangkrip mati raga wonten ing ngriku, sareng sampun angsal 7 dinten 7 ndalu, kagodha para dhemit, Jaka Sangkrip panggah tan mobah mosik, cabaring gogodha Kyai Kreta dhateng kaliyan nyukani cemeti, ageng kasiyatipun, boten kenging kasor yen mengsah kaliyan sasamining manungsa. Kyai Kreta lajeng mangsit sadaya kawontenan ingkang badhe linampahan.Jaka Sangkrip langkung suka, saha atur sanget ing panarimanipun, Kyai Kreta sampun boten katingal saking pandulunipun Jaka Sangkrip.

Jaka Sangkrip tumunten medal saking guwa nedya dhateng wana Moros kados wangsitipun KyaiKreta, lampahipun mangetan, ugi sampun dumugi papan ingkang sinedya. Ing Moros punika wana greng gung liwang-liwung, angkeripun ngudubilahi, jalma mara, jalma mati, nanging Jaka Sangkrip boten gigrig sarambut. Jaka Sangkrip sampun wonten satengahing wana, milang-miling ngupadosi papan ingkang kawangsitaken Kyai Kreta, boten dangu pinanggih, lajeng kendel, ing wektu punika sampun ngajengaken wanci sandyakala suruping Hyang Surya.

Senin, 25 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG Versi Gancaran Berhuruf Latin.

Ki Mangoensoeparto, Bale Pustaka, Batavia-C, 1937.


 I.    LELAMPAHAN PANGERAN BUMIDIRJA.

Purwakaning cariyos sasurudipun Kangjeng Sultan Agung Anyakrakusuma ing Mataram, putra Pangeran Adipati Anom sumilih jumeneng nata jujuluk Sinuhun Mangkurat.

Kacariyos pangastaning paprentahan (praja) kirang jejeg, dhawahing ukuman kirang adil. Kathah kemawon para kawula tampi pidana ingkang boten timbang kaliyan dosanipun.

Ingkang paman Pangeran Bumidirja kerep atur pepenget dhumateng ingkang Sinuhun, nanging boten kagalih babar pisan, malah nuwuhaken duduka. Ing sarehning Pangeran Bumidirja punika : sapisan ngeman sudaning kaluhuran dalem nata, kaping kalih welas dhateng para kawula alit mila kekencenganing penggalih ingkang sae linggar saking praja ing pangangkah sampun ngantos ngawuningani lelampahan ingkang boten cocog kaliyan panggalihipun. Panguneg-uneging panggalih ingkang makaten wau lajeng kawiyos dumateng ingkang garwa.

Sarehning kresanipun Kangjeng Pangeran wau menggah tosan sampun boten kenging dipunluk, pramila ingang garwa wontenipun namung ndherek punapa ingkang dados kresanipun Kangjeng Pangeran. Ing satunggaling dalu Kangjeng Pangeran estu lolos  saking praja nilar kaluhuran tuwin kawibawan, anamur kawula hamung kadherekaken ingkang garwa. Tindakipun saking kraton Mataram mangilen terus, boten ngetang bebayaning margi.

Enggaling cariyos tindakipun priyagung wau sampun dumugi ing tlatahipun tanah Bagelen. Ing ngriku kapethuk tiyang awon nama Jasamudra lan Trunasamudra, sedyanipun badhe begal. Sarehning penggalipun kangjeng Pangeran punika ber, pramila begal pinaringan arta kathahipun kalih semat (ringgit). Nanging pun begal boten narimah nedya nuwun sadaya ingkang kaasta ing kangjeng Pangeran engga rame sanget. Wusananipun begal kalih sami kasoran ngantos nyuwun pangaksama lan prasetya boten badhe begal malih-malih.

Jumat, 22 Juli 2011

BABAD AMBAL




KERANGKA CERITA BABAD AMBAL.

1.   Kabupaten Ambal termasuk wilayah Bagelen yang menjabat Bupati bernama K.P.A.H. Purbanagara (1828 – 1872M). Kabupaten Ambal berlangsung dalam satu periode/selama hidupnya Bupati Purbanagara. Setelah Purbanagara meninggal dunia wilayah Bagelen dibagi tiga wilayah yaitu : (1) Kabupaten Kutoarjo (2) Kabupaten Kebumen (3) Kabupaten Karanganyar.
Ilustrasi Rumah Jawa Tempo Dulu. Sumber Internet.

K.P.A.H. Purbanagara seorang Bupati yang bijaksana, hidupnya sederhana, sangat akrab dengan rakyatnya. Beliau mempunyai hamba/pengasuh kepercayaan yang ditugaskan mengasuh putra-putranya (Pupuh Sinom 1 -17).

2.     Pada jaman Mataram semasa pemerintahan Sinuhun Raja mempunyai selir bernama Mas Ajeng Tingkir, berputra bernama Raden Mas Semedi, anak itu kemudin diserahkan kepada Mangundipura agar diasuhnya baik-baik. Setelah dewasa Raden Mas Semedi bekerja sebagai Abdi Dalem. Pada jaman Perang Dipanegara Raden Mas Semedi meningglkan kraton mengungsi menuju daerah Kedu. Setelah sampai di Kebumen memakai nama samaran Mangunprawira.

Di daerah Ambal selatan atau daerah “Urut Sewu” terjadi huru-hara disebabkan oleh Gamawijaya (Puja Gamawijaya) dari desa Plempuk yang terkenal berani dan sakti. Pekerjaan sehari-hari sebagai perampok. Raja Mataram kemudian mengutus Pangeran Balitar agar menangkap Puja Gamawijaya. Tetapi Pangeran Balitar tidak berhasil menangkapnya. Kangjeng Gupermen mengumumkan sayembara barang siapa dapat menangkap brandal Puja Gamawijaya akan mendapat hadiah yang besar. Lurah desa Sijeruk yang bernama Wargantaka dan Andaga anaknya menyatakan bersedia menangkap brandal Puja Gamawijaya. Wargantaka telah mengetahui kelemahan-kelemahannya Puja Gamawijaya, karena teman seperguruan. Andaga diserahi tugas untuk menangkap Puja Gamawijaya (Pupuh Dhandhanggula : 1-2)

3.    Puja Gamawijaya semakin berang dan beringas melihat Andaga datang di medan perang. Perkelahian terjadi. Andaga selalu diamat-amati oleh ayahnya. Puja Gamawijaya datang ke desa Sijeruk, menantang adu kesaktian dengan Andaga dan Wargantaka. Andaga tidak tahan dengan ucapan Puja Gamwijaya. Akhirnya Puja Gamawijaya kalah, dibunuh dan kepalanya dipenggal (Pupuh Pangkur : 1-28).


Selasa, 19 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG pupuh 1 dumugi 10


Cariyos babad Arungbinang punika kasalin (transliterasi) saking  aksara Jawa dhateng aksara Latin kawiwitan saking kaca 15 dumugi kaca 510'an  amargi kaca 1 dumugi 14 sampun ical/ suwek lan sasampunipun kaca 510'an inggih sampun risak/suwek.  Mekaten ugi menawi anggen kula 'nransliterasi' punika taksih kathah klentunipun, nyuwun gunging pangapunten lan nyuwun pambiyantunipun amrih leresipun.
Naskah Babad Arungbinang, koleksi pribadi penulis. (tampak depan)
PUPUH DHANDHANGGULA
(1)


1. sowan kawula paduka gusti, dinuta ing
    putra jêng Narèndra
gusti ngaturan
    kundurè
mring       nêgari mêntarum,  
 
  jêng sinuwun sangêt rudatintinilar
    panêmbahan
,   praja hara huru,
  dhawuh putra padukèndra,
sakathahing
    lêpat  samar miwah lahir
,   putra nuwun
    aksama
.






2. wantos - wantos gusti jêng putra jiulun kinèn andhèrèk sarêngamênawi
    botên kadhèrèk
sanisdhaya pinugut,      cagak  kopyah kawula gusti, dhuh gusti
    kuwêlasa
, ing kawulanipunéngêta  mring putra Nata, tur kawula tumuntên kundura gusti,
    wisuda among putra
.

3. paranbaya drêsananing runtik, tilar praja manglèna sarira, anampik pan duk kamuktèn, nêpsu
    têmah kêlurung, tan wun raga katêmpah lalis, prayogi ulatana, kanitya …… (sêratan
    kabusak/rumpang)…… , tama utamèng dumadya, taralan muhung rukun lan kulit daging, otot
    bêbalung …… (sêratan kabusak/rumpang)……


4. mugya mulya ningalam dunyèki, ing …… (sêratan kabusak/rumpang) …… raja Nara Nata,
    pikantuk  lahir batinè, amranani rahayu, putra wayah sawuri wuri, ruwiya malak mandar,
    kadarmanya wimbuh, bubuka sangking paduka, pintên pintên kanugrahaning Suksma di, sirik
    yèn tinolaka.


5. kathah kathah atur duta dwi, manohara amrih liliya, ing pênggalih sang wiragè, jêng
    pangran aswa muwus, lah ta uwis mênênga kalih, ing rèh aja dinawa, têmah murung laku,
    ywa ngucap kang ngora ora, luput apa sinuwun dhumatêng kami, mandrawèng wiwilangan.



Senin, 18 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG pupuh 11 dumugi 12

PUPUH DURMA
(11)
 1.    ngetan ngaler ngambah siti palataran, ing watu lawang prapti, lumangkah wiwara, angipat asta kiwa, kadhaton ilang wus kekasi, ancala purna, bulupitu lir nguni.
2.    menggok ngidul anjog, bumi kali pethak, trus mangilen tan tebih, mangu manguneng tyas, ketang kang kantun rupa, pring ori tinempuh angin, gumrit swaranya, kadya jriting pawestri.
3.    sru memalad kayat nandoning ngasmara, gya ngidul dreng lumaris, keh jalma kapapag, mire eram tumingal, tigas uninga semangkin, bingung panarka, ika manungsa ngendi.
4.    angajrihi nyangking bedhil balimbingan, estha wong arsa jurit, yen arep peranga, lah dene tanpa rowang, menawa uwong negari, ing Kartasura, minggat kena prakawis.
5.    nyimpang ngadoh andulu sangking mandrawa, wau ta kang lumaris, Surawijaya, prapta desa ngabeyan, Honggayuda nuju linggih, apakempalan, pawong mitrane sami.

Minggu, 17 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG pupuh 13 dumugi 14

PUPUH PUCUNG
(13)
1.     wus sinigeg carita kuthowinangun, genti winursita, laladan banyumas nagri, wukir slamet prenah kang eler pascima.

2.     ana jalma mretapa agraning gunung, kalih samya kadang, dene aslinira nguni, sangking nagri madiyun trah witaredya.

3.     dyan supena namanira ingkang sepuh, suratma taruna, kalih pisan warna pekik, prameng sastra sonta budya mahajana.

4.     wit mertapa jajaka kalih madiyun, sangking berbudiman, tinilar ring yayah umi, kasangsara nulya kentar sangking wisma.

5.     pamomonge sajuga ran kertabau, tutwuri tan siwah, ketrek ing selamet wukir, jaka kalih anjungkung mamati raga.

Sabtu, 16 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG pupuh 15 dumugi 16


PUPUH ASMARADANA
(15)
1.    tanpa gawe ngugung kingkin, mundhak memetengi driya, yen peteng rungsit lalakon, sabarang reh ulatana, murih dadi jalaran, den myarsa suwiteng ratu, lamon wus bener pratingkah.

2.    menawa amanggih gampil, lah mengko kita ngandhega, arta pajeg desa kabeh, kang lumade mring negara, lan bulu bekti uga, bebegen ywa nganti katur, niscaya nuIi kapyarsa.

3.    maring kang darbe lilinggih, banjur konjuk ing Narendra, kang raka mangsuli alon, yen mengkono pesthi uga, enggal kaprikseng Nata, nanging temah karya luput, tangeh kangge pasuwita.

4.    mundur nuli den brojongi, cupet lalakoning dunya, kang garwa ling ngira bekes, mendah lir ati wong kompra, mungguh kaya andik, mongsa kuranga pangawruh, amrih kalis ing duduk.

5.    tanpa gawe mangun brongti, ngemungna wani ing gampang, sumingkir penggawe angel, sabarang nora tumeka, mangke dika sun jajal, arep wruh kencenging kalbu, yen wani ambantheng ranggah.

Jumat, 15 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG pupuh 17 dumugi 18


PUPUH SINOM
(17)
1.    kuneng malih ginupita, Surawijaya kang mulih, praptanira desa kutho, atur pawarteng sudarmi, lan kadang mitra sami, yen ing ngenjing mangkatipun, sowan ing Kartasura, kang winartan sanggya kingkin, nging pinupus papesthen tan kena siwah.

2.    ing dalu tan winursita, ing semangke sampun enjing, dandan Surawijayenggal, umangkat sangking wismeki, wisata anetepi, ing prejanji gandhek catur, prapta dhusun ungaran, mantri sawega lumaris, budhe budhal dhateng nagri Kartasura.

3.    palastha sawega nulya, umangkat mantri duta ji, Surawijaya ken numpak, kuda tundhan geng prayogi, datan kawar neng margi, ing Kertasura prapteng suk, sowan mring Kapatihan, tundhuk lan raden dipati, katur solah dinuta purwa wusana.

4.    nujwa meh sareng praptanya, caraka sing tirta rukmi, tumenggung yudanagara, nenggih ngaturi upeksi, tiwas kasoran jurit, binedhah keraman ripu, awasta damar wulan, menak koncar kang satunggil, sami kadang tiyang asal amretapa.

5.    di dalem yudanagara, kengser sing wisma ngoncati, barisan sidayu tanah, keraman kathah nglangkungi, nuwun bebantu jurit, dyan dipati wusnya putus, patih banyumas turnya, gya dandan raden dipati, arsa malebeng pura sowan jeng Narendra.

Kamis, 14 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG pupuh 19 dumugi 20


PUPUH PANGKUR
(19)
1.    sukur bapa Nur mungalam, sira ingkang niyasaning reh jurit, manira srah ing sireku, lan bapa among sabda, bisuk-bisuk gelar apa ing karepmu, umatur ki nur mungalam, boten susah gelar gelir.
2.    kados wus ngurugi lawan, nunjang mawon mengsahe pothar pathir, sasat andhupaki timun, ngidek idek semongka, benjing enjing yudanagara kacakup, nunten sami lajeng ngetan, sukeng tyas pramoda kalih.
3.    ing dalu samya bujana, wadya bala nayub, gumyak maweri, nur mungalam dikir mulud, lan sagung muridira, Nur mungalam ambawa sru melung melung, trebang kinarya parikan, kuneng kang winarna malih.
4.    tumenggung yudanagara, sakancane jaksa kaliwon mantri, tanapi kyai pangulu, miwah Surawijaya, paguneman maslah iwuhing laku, yudanagara wuwusnya, lir parandayaning budi.
5.    wong prang wis karoban mengsah, kapalipis wadyane sampun miris, yen pinredi pesthi murud, keraman saya ngreda, satingkahe mongsa nemonana unggul, malah tumpes babar pisan, kepriye nggone nglakoni.

Rabu, 13 Juli 2011

BABAD ARUNGBINANG pupuh 21 dumugi 22


PUPUH MIJIL
(21)
1.    wadya bala tata gyan lumaris, sung carya kang anon, sinung ngarsa layuban derane, wadya carat ingkang nambungi, predongga kang munggying, wurining lumaku.
2.    sinambungan prajurit turanggi sabalad tan awor, sikep tumbak sulam gegodhine, neka neka busana wadyani, lir ancala sari, rarasing lumaku.
3.    tatelukan ing tengah lumaris, sapontho kagolong lir kunjara jajar penjagane, tandya para priyayi kang wuri, mager sari ngiring, rahaden tumenggung.
4.    yudanagara jajar tan tebih, munggeng kuda karo, lan sang Surawijaya mitrane, nulya patih lan sakanca neki, kang para priyayi, neng kuda sedarum.
5.    songsong ambyur sumunar tulya sri, samarga keh nonton, mijah miyat unggul bendarane, mengsah keraman sampun kajodhi, kalih pisan mati, murdanya pinugut.

Jumat, 01 Juli 2011

BABAD SRUNI (jangkep)


Kacariyos kala ing Negari Mataram ingkang jumeneng Nata Ingkang Sinuwun Kanjeng Susuhunan Prabu Mangkurat Agung, ing tanah Panjer wonten satunggaling Bupati Sruni, nama Mas Tumenggung Pramonca ugi ing Sruni. Dene Tumenggung Pramonca putranipun Ki Mas Monca. Sareng Ki Monca jinunjung dados Pepatih Dalem ing Pajang, lajeng nama Harya Moncanagara. Dados Mas Tumenggung Kertinegara ing Sruni, punika wayahipun Papatih Dalem ing Pajang Harya Moncanagara.
Ilustrasi Areal Persawahan Desa Sruni Sekarang

Wondene putranipun Mas Tumengngung Kertinegara ingkang medal saking mBok sepuh wonten tiga, jaler kalih estri satunggal. Ingkang sepuh nama Kertileksana, lajeng Ki Kertisentika, wuragilipun estri nama Mas Rara Rinten. Putra ingkang saking mbok enem, ingkang kacariyosaken namung satunggal estri, nama Mas Rara Ranti. Dados ingkang kocap ing ngriki, putranipun Mas Tumenggung Kertinegara wau namung sakawan, jaler kali, estri kalih.

Putra jaler kakalih Ki Kertileksana lan Ki Kertisentika wau sami kaserenan kasekten linangkung, boten pasah tapak paluning gurenda tuwin tajeming badama, berkuwanen saha wanter ulah kridhaning aprang, dasar sugih kagungan.

Sedang Membaca

free counters

Iklan Anda